Təhsil innovasiyaları və rəqəmsal həllər mərkəzi

Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası ölkəmizdə dəniz təhsilinin 145 illik zəngin ənənəsini və müstəqillik dövründə qazandığı 30 illik inkişaf təcrübəsini özündə birləşdirən milli dənizçilik təhsilinin aparıcı mərkəzidir. Bu müddət ərzində Akademiya minlərlə peşəkar dənizçi, mühəndis və digər yüksəkixtisaslı mütəxəssis hazırlamış, Dənizçilərin Hazırlanması, Sertifikatlaşdırılması və Növbə Çəkməsi üzrə Standartlar haqqında Beynəlxalq Konvensiyasının tələblərinə uyğun müasir təhsil sistemini formalaşdırmışdır.

Bu gün isə qlobal dənizçilik sənayesi tarixinin ən sürətli və əhatəli transformasiya mərhələlərindən birini yaşayır. Rəqəmsallaşma, süni intellekt, avtomatlaşdırma, avtonom gəmiçilik texnologiyaları və dekarbonizasiya (yaşıl keçid) prosesləri gəmi əməliyyatlarından başlayaraq insan kapitalının hazırlanmasına qədər bütün sahələrə təsir göstərir. Nəticədə dənizçilik peşələri, tələb olunan kompetensiyalar və təhsil modelləri yeni məzmun qazanır.

Belə bir şəraitdə dəniz təhsili müəssisəsinin rəqabət qabiliyyəti yalnız ənənəvi dənizçilik bilikləri ilə deyil, həm də onun rəqəmsal yetkinliyi, innovasiya potensialı və dəyişən tələblərə çevik uyğunlaşma bacarığı ilə müəyyən olunur. Bu gün isə qlobal dənizçilik sənayesi tarixinin ən sürətli və əhatəli transformasiya mərhələlərindən birini yaşayır. Rəqəmsallaşma, süni intellekt, avtomatlaşdırma, avtonom gəmiçilik texnologiyaları və dekarbonizasiya (yaşıl keçid) prosesləri gəmi əməliyyatlarından başlayaraq insan kapitalının hazırlanmasına qədər bütün sahələrə təsir göstərir. Nəticədə dənizçilik peşələri, tələb olunan kompetensiyalar və təhsil modelləri yeni məzmun qazanır.

Belə bir şəraitdə dəniz təhsili müəssisəsinin rəqabət qabiliyyəti yalnız ənənəvi dənizçilik bilikləri ilə deyil, həm də onun rəqəmsal yetkinliyi, innovasiya potensialı və dəyişən tələblərə çevik uyğunlaşma bacarığı ilə müəyyən olunur. Məhz bu məqsədlə Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasında Təhsil İnnovasiyaları və Rəqəmsal Həllər Mərkəzi yaradılmışdır. Mərkəz təhsil, texnologiya və idarəetmə istiqamətlərini vahid strateji çərçivədə birləşdirərək Akademiyanın rəqəmsal transformasiyasının əsas institusional mexanizmi kimi fəaliyyət göstərir. Onun əsas vəzifəsi beynəlxalq qabaqcıl təcrübələrin tətbiqi, innovativ təhsil modellərinin təşviqi, rəqəmsal həllərin inkişafı və Akademiyanın uzunmüddətli strateji hədəflərinə nail olunmasına dəstək verməkdir.

Fəaliyyət istiqamətləri və əsas vəzifələr Bu missiyanın həyata keçirilməsi məqsədilə Mərkəz aşağıdakı əsas fəaliyyət istiqamətləri üzrə fəaliyyət göstərir:

Fəaliyyət istiqaməti Əhatə dairəsi

Korporativ rəqəmsal infrastruktur Microsoft 365 ekosisteminin idarə olunması, vahid identifikasiya və giriş sistemi (SSO), korporativ elektron poçt xidmətləri, əməkdaşlıq platformaları, bulud xidmətləri və informasiya təhlükəsizliyinin təşkili.

Təhsil və elmin rəqəmsallaşdırılması Təhsil idarəetmə sistemlərinin, tələbə və müəllim portallarının, öyrənmə idarəetmə sistemlərinin, elmi informasiya sistemlərinin və elektron sənəd dövriyyəsi həllərinin layihələndirilməsi, tətbiqi və inkişaf etdirilməsi.

Məlumat analitikası və qərar dəstəyi İdarəetmə panellərinin, performans göstəricilərinin monitorinq sistemlərinin yaradılması, məlumatların təhlili və faktlara əsaslanan qərarvermə mexanizmlərinin dəstəklənməsi.

Biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması İnzibati və akademik iş axınlarının rəqəmsallaşdırılması, təkrarlanan proseslərin avtomatlaşdırılması, əməliyyat səmərəliliyinin artırılması.

Simulyasiya və immersiv texnologiyalar Tədris simulyatorlarının rəqəmsal inteqrasiyası, virtual reallıq, artırılmış reallıq, qarışıq reallıq və rəqəmsal əkiz texnologiyalarının tətbiqinə hazırlıq.

Kibertəhlükəsizlik və məlumatların qorunması İnformasiya təhlükəsizliyi siyasətlərinin tətbiqi, fərdi məlumatların mühafizəsi, kibertəhlükəsizlik risklərinin idarə olunması və kibermədəniyyətin formalaşdırılması.

Beynəlxalq layihələr və qrant fəaliyyəti Beynəlxalq qrant proqramlarında iştirak, tərəfdaşlıq əlaqələrinin qurulması, layihə təkliflərinin hazırlanması və beynəlxalq layihələrin idarə olunması.

Rəqəmsal kommunikasiya və veb resurslar Akademiyanın rəsmi veb resurslarının, elmi tədbir və konfrans platformalarının, rəqəmsal kommunikasiya və məlumatlandırma kanallarının layihələndirilməsi və inkişaf etdirilməsi. Mərkəz öz fəaliyyətində innovasiya, təhlükəsizlik, istifadəçi yönümlülük, məlumat əsaslı qərarvermə və davamlı inkişaf prinsiplərini rəhbər tutur.

Görülməsi nəzərdə tutulan işlər

Süni intellekt tətbiqi Süni intellekt həm tədrisin, həm də idarəetmənin mərkəzinə keçəcək. Mərkəzin hədəfi süni intellekt savadlılığını (AI literacy) inkişaf etdirmək, tədris və inzibati proseslərdə məsul AI tətbiqini təşviq etmək, elmi analitikada, hesabatların avtomatik hazırlanmasında və ədəbiyyatın icmalında AI imkanlarından istifadə etmək, eyni zamanda AI-nin etibarlılığı və idarəolunması üzrə daxili prinsiplər formalaşdırmaqdır.

Kibertəhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırlması Dənizçilik sürətlə rəqəmsallaşdıqca, kibertəhlükəsizlik əsas peşə bacarığına çevrilir; hazırda bu sahə STCW Konvensiyasında kifayət qədər əhatə olunmur. Mərkəzin hədəfi rəqəmsal iş yerinin mühafizəsi, şəxsi məlumatların qorunması və müəllim, tələbə və kadr arasında kibermədəniyyətin formalaşdırılmasıdır. Məlumata əsaslanan idarəetmənin tətbiqi Akademiya miqyasında analitika, KPI monitorinqi və proqnozlaşdırıcı analitika strateji idarəetmənin əsasına çevriləcək. Mərkəzin hədəfi məlumatların vahid, etibarlı və idarəolunan əsasda toplanmasını təmin edən data idarəetmə çərçivəsi qurmaqdır.

Əlçatanlıq və rəqəmsal bərabərliyinin təmin edilməsi Rəqəmsal əlçatanlıq aparıcı təhsil sistemlərində mərkəzi prioritetə çevrilir. Mərkəzin istiqaməti bütün rəqəmsal resursların əlçatanlıq standartlarına uyğun, inklüziv dizayn prinsipləri ilə qurulmasını təmin etməkdir. Otuz il ərzində Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası güclü dəniz təhsili ənənəsi formalaşdırmışdır. Təhsil İnnovasiyaları və Rəqəmsal Həllər Mərkəzinin missiyası bu ənənəni rəqəmsal dövrə daşımaq və Akademiyanı regional dənizçilik mükəmməllik mərkəzi kimi mövqeləndirməkdir. Bu günə qədər qurulmuş sistemlər, platformalar və analitik imkanlar — Elm Portalından korporativ bulud infrastrukturuna, tələbə platformalarından idarəetmə panellərinə qədər — möhkəm təməldir.

Növbəti beş il bu təməli yetkin, ağıllı və davamlı rəqəmsal müəssisəyə çevirəcək. Süni intellekt, immersiv simulyasiya, rəqəmsal sertifikatlaşdırma və məlumata əsaslanan idarəetmə Akademiyanın rəqabətqabiliyyətini gücləndirəcək, dünya dənizçilik sənayesinin dəyişən tələblərinə hazır məzunlar yetişdirməyə imkan verəcək. Mərkəz bu yolda texnologiya, pedaqogika və idarəetməni vahid strategiyada birləşdirərək Akademiyanın gələcəyini bu gündən qurmağa davam edir.

Görülmüş işlər və əldə olunmuş nəticələr Yeni yaradılmış struktur bölmə olmasına baxmayaraq, Təhsil İnnovasiyaları və Rəqəmsal Həllər Mərkəzi Akademiyanın rəqəmsal transformasiyası, idarəetmə səmərəliliyinin artırılması və beynəlxalq görünürlüğünün gücləndirilməsi istiqamətində bir-birini tamamlayan çoxsaylı layihələr həyata keçirmişdir. Bu fəaliyyətlər rəqəmsal infrastrukturun formalaşdırılması, təhsil və elmi fəaliyyətin rəqəmsallaşdırılması, analitik idarəetmə mexanizmlərinin qurulması və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsini əhatə edir.

İnformasiya təhlükəsizliyi və ISO/IEC 27001 üzrə hazırlıq işləri Rəqəmsal transformasiyanın dayanıqlılığı və etibarlılığı informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsindən birbaşa asılıdır. Bu istiqamətdə Təhsil İnnovasiyaları və Rəqəmsal Həllər Mərkəzi tərəfindən Akademiyanın nəzdində fəaliyyət göstərən kollec və Tədris-Təlim Mərkəzində (TTM) informasiya təhlükəsizliyi səviyyəsinin yüksəldilməsi məqsədilə ISO/IEC 27001 beynəlxalq standartının tələbləri əsasında təhlil və layihələndirmə işləri həyata keçirilmişdir.

Aparılmış işlər çərçivəsində mövcud fiziki və rəqəmsal infrastruktur qiymətləndirilmiş, standartın tələbləri ilə müqayisəli təhlil aparılmış, mövcud çatışmazlıqlar müəyyən edilmiş və onların aradan qaldırılması üçün texniki, fiziki və təşkilati tədbirlər planı hazırlanmışdır.

Hazırlanmış layihə kollec və TTM-də informasiya təhlükəsizliyinin beynəlxalq standartlara uyğun təşkil olunması üçün yol xəritəsi rolunu oynayır. Eyni zamanda bu yanaşma gələcəkdə Akademiyanın digər struktur bölmələrində də tətbiq oluna biləcək vahid informasiya təhlükəsizliyi modelinin formalaşdırılmasına zəmin yaradır. Görülən işlər nəticəsində Akademiyada informasiya təhlükəsizliyinin idarə olunması üzrə sistemli yanaşmanın əsasları müəyyən edilmiş, ISO/IEC 27001 standartına uyğun inkişaf istiqamətləri formalaşdırılmış və kibertəhlükəsizlik mədəniyyətinin gücləndirilməsi üçün institusional baza yaradılmışdır.

ADDA Elm Portalı – elmi informasiya ekosisteminin yaradılması Mərkəzin əsas layihələrindən biri Akademiyanın elmi fəaliyyətini vahid platformada birləşdirən ADDA Elm Portalının (cris.adda.edu.az) yaradılmasıdır. Sistem daxili resurslar hesabına hazırlanmış və müasir Tədqiqat İnformasiya Sistemlərinin (Current Research Information System – CRIS) funksional prinsiplərinə uyğun qurulmuşdur.

Portal OpenAlex, ORCID və Web of Science kimi beynəlxalq elmi məlumat bazaları ilə inteqrasiya olunaraq tədqiqatçı profillərinin, elmi nəşrlərin və sitat göstəricilərinin avtomatik əlaqələndirilməsini təmin edir. Platforma çoxdilli istifadəçi interfeysi, vahid giriş sistemi (Microsoft 365 OAuth), inkişaf etmiş axtarış imkanları, inzibati idarəetmə alətləri və beynəlxalq elmi əməkdaşlıqları vizuallaşdıran interaktiv xəritə funksiyaları ilə təchiz edilmişdir.

Nəticə etibarilə, Akademiyanın elmi fəaliyyəti üzrə məlumatlar vahid sistemdə toplanmış, elmi məhsuldarlığın monitorinqi, hesabatlılıq və beynəlxalq görünürlük imkanları əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir.

Microsoft 365 korporativ ekosisteminin tətbiqi Akademiyada Microsoft 365 bulud ekosisteminə keçid layihəsinə başlanılmış və bu istiqamətdə mühüm hazırlıq və tətbiq işləri həyata keçirilmişdir. Layihə çərçivəsində korporativ elektron poçt xidmətlərinin, vahid identifikasiya və giriş sisteminin (SSO)nvə OneDrive xidmətlərinin mərhələli şəkildə tətbiqi davam etdirilir.

Hazırda Akademiyada vahid rəqəmsal iş mühitinin formalaşdırılması istiqamətində sistemli işlər aparılır. Layihənin başa çatdırılması nəticəsində təhsil, elm və idarəetmə fəaliyyətlərini dəstəkləyən təhlükəsiz, miqyaslana bilən və müasir korporativ rəqəmsal infrastrukturun yaradılması nəzərdə tutulur.

Microsoft 365 ekosisteminə keçid Akademiyanın rəqəmsal transformasiya proqramının prioritet istiqamətlərindən biridir və layihənin cari ilin sonunadək tam şəkildə tamamlanması planlaşdırılır.

Tədris və tələbə idarəetmə sistemləri Akademiyada tədris proseslərinin rəqəmsallaşdırılması istiqamətində mühüm addımlardan biri kimi EMPRO Tədrisin Elektron İdarəetmə Sistemi (TİS) bir neçə ildir uğurla tətbiq olunur. Sistem tələbələrin akademik fəaliyyətinin, tədris proseslərinin, qiymətləndirmə və digər təhsil xidmətlərinin elektron mühitdə idarə edilməsini təmin edir. EMPRO platforması tələbələrə akademik məlumatlara və xidmətlərə vahid rəqəmsal giriş imkanı yaradır və Akademiyanın əsas tədris idarəetmə alətlərindən biri kimi fəaliyyət göstərir.

EMPRO sistemində toplanan məlumatlar əsasında idarəetmə qərarlarının daha effektiv dəstəklənməsi məqsədilə Tədris Proseslərinin Rəqəmsal İdarəetmə Panelinin yaradılması istiqamətində layihələndirmə işləri aparılmışdır. Layihə çərçivəsində rektor, prorektorlar, dekanlar, kafedra müdirləri, müəllimlər və tələbələr üçün nəzərdə tutulmuş rol əsaslı interfeyslərin strukturu hazırlanmış və aidiyyəti tərəflərlə razılaşdırılmışdır.

Hazırlanmaqda olan analitik platforma tədris göstəricilərinin monitorinqini, məlumat əsaslı qərarverməni və təhsil keyfiyyətinin davamlı qiymətləndirilməsini təmin edəcəkdir. Sistem çərçivəsində süni intellekt əsaslı köməkçi funksiyaların tətbiqi, tələbələrin fərdi inkişaf trayektoriyalarının izlənilməsi, akademik risklərin erkən müəyyənləşdirilməsi və fərdiləşdirilmiş tövsiyələrin təqdim olunması nəzərdə tutulur.

Layihənin daxili tələblər əsasında texniki konsepsiyası formalaşdırılmış, funksional arxitekturası hazırlanmışdır. Tədris Proseslərinin Rəqəmsal İdarəetmə Panelinin 2027–2028-ci tədris ili ərzində pilot layihə kimi istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.

Beynəlxalq layihələr və qrant təşəbbüsləri Mərkəz beynəlxalq maliyyə və əməkdaşlıq imkanlarının cəlb olunması istiqamətində fəal fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq Dənizçilik Təşkilatının (IMO) İnteqrasiya olunmuş Texniki Əməkdaşlıq Proqramı (ITCP) çərçivəsində Akademiyanın rəqəmsal transformasiyasına dəstək məqsədilə təklifi hazırlanmışdır.

Mərkəz Akademiyanın rəqəmsal transformasiya istiqamətində aşağıdakı öhdəlikləri daşıyır:

• Tədris və inzibati proseslərin mərhələli şəkildə elektron formaya keçirilməsi
• Rəqəmsal xidmətlərin vahid standart və istifadəçi təcrübəsi üzrə uyğunlaşdırılması
• Struktur bölmələrin rəqəmsal bacarıqlarının artırılmasına metodiki dəstək
• Akademiyanın rəsmi rəqəmsal təmsilçiliyinin aktual və dəqiq saxlanılması